شاخص دلار DXY چیست؟ ترکیب سبد، رابطه با انس طلا و اثر بر بازار ایران
شاخص دلار DXY چیست و چطور محاسبه میشود؟ سبد شش ارز و وزن هر کدام، رابطهٔ معکوس رایج با انس طلا، اثر بر یورو و چرا قیمت دلار تهران را تعیین نمی‌کند.
- شاخص دلار (DXY) قدرت دلار آمریکا را در برابر سبدی از شش ارز مهم (یورو، ین، پوند، دلار کانادا، کرون سوئد و فرانک سوئیس) می‌سنجد.
- وقتی DXY بالا می‌رود، معمولاً انس طلا و ارزهایی مثل یورو تحت فشار قرار می‌گیرند؛ این رابطه رایج است اما همیشگی نیست.
- DXY قیمت دلار تهران را تعیین نمی‌کند؛ اثرش بر بازار ایران غیرمستقیم و از مسیر انس طلا و نرخ ارزهای دیگر است.
در تحلیل‌های بازار جهانی، عبارت «شاخص دلار» یا DXY زیاد شنیده میشود. خیلی‌ها فکر می‌کنند بالا رفتن DXY یعنی گران شدن دلار در تهران، اما این دو ارتباط مستقیمی ندارند. در این مقاله توضیح می‌دهیم شاخص دلار DXY چیست، چطور ساخته میشود و چه اثری بر بازار طلا و ارز ایران دارد.
این مقاله بخشی از راهنمای جامع شناخت بازار طلا و ارز است.
DXY چطور ساخته میشود؟
شاخص دلار آمریکا (U.S. Dollar Index) از سال ۱۹۷۳ با مقدار پایهٔ ۱۰۰ شروع شد. عدد شاخص نشان می‌دهد ارزش دلار نسبت به آن زمان در برابر سبد ارزها چقدر تغییر کرده است. ترکیب سبد از سال ۱۹۹۹ (با ورود یورو) ثابت مانده است:
| ارز | وزن تقریبی در شاخص |
|---|---|
| یورو (EUR) | ۵۷٫۶٪ |
| ین ژاپن (JPY) | ۱۳٫۶٪ |
| پوند انگلیس (GBP) | ۱۱٫۹٪ |
| دلار کانادا (CAD) | ۹٫۱٪ |
| کرون سوئد (SEK) | ۴٫۲٪ |
| فرانک سوئیس (CHF) | ۳٫۶٪ |
چون یورو بیش از نیمی از سبد را تشکیل می‌دهد، DXY تا حد زیادی برعکس نرخ یورو به دلار حرکت می‌کند. به همین دلیل منتقدان می‌گویند این شاخص قدرت دلار در برابر ارزهای مهمی مثل یوان چین را نشان نمی‌دهد.
رابطهٔ DXY و انس طلا
انس طلا به دلار قیمت‌گذاری میشود. وقتی دلار قوی میشود، خرید طلا برای دارندگان ارزهای دیگر گران‌تر میشود و تقاضا کم میشود؛ برای همین معمولاً رابطهٔ معکوسی بین DXY و انس دیده میشود. اما عوامل دیگری مثل نرخ بهره، تورم، ریسک‌های ژئوپلیتیک و خرید بانک‌های مرکزی هم روی انس اثر دارند و گاهی هر دو با هم بالا می‌روند.
| تغییر DXY | واکنش رایج انس طلا | استثنا |
|---|---|---|
| افزایش | کاهش | در بحران‌ها، هر دو ممکن است به‌عنوان پناهگاه بالا بروند |
| کاهش | افزایش | اگر نرخ بهرهٔ واقعی بالا برود، انس ممکن است رشد نکند |
قیمت لحظه‌ای را در قیمت انس طلا ببینید.
اثر DXY بر بازار ایران
قیمت دلار در تهران به عرضه و تقاضای داخلی، انتظارات تورمی، خبرهای سیاسی و درآمدهای ارزی کشور بستگی دارد، نه به قدرت دلار در برابر یورو. اما DXY از سه مسیر غیرمستقیم روی بازار ایران اثر می‌گذارد:
- طلا: DXY روی انس و انس روی طلای داخلی اثر دارد. فرمول در تاثیر انس جهانی بر قیمت طلا.
- ارزهای دیگر: اگر یورو در برابر دلار ضعیف شود، قیمت تومانی یورو هم (با فرض ثابت ماندن دلار تهران) کاهش می‌یابد. قیمت را در قیمت یورو ببینید.
- درهم: چون درهم به دلار گره خورده، از DXY تقریباً اثر نمی‌پذیرد: رابطهٔ درهم و دلار.
مثال: یورو به تومان
قیمت یورو به تومان تقریباً = قیمت دلار تهران × نرخ EUR/USD. اگر دلار تهران ثابت بماند و EUR/USD از ۱٫۱۰ به ۱٫۰۵ برسد (یعنی DXY بالا رفته)، قیمت تومانی یورو حدود ۴٫۵ درصد کم میشود. برای همین گاهی یورو در تهران ارزان میشود در حالی که دلار ثابت است. (اعداد فرضی‌اند.)
DXY را کجا دنبال کنیم؟
DXY در پلتفرم‌های مالی بین‌المللی منتشر میشود. برای بازار ایران، کافی است کنار آن قیمت انس طلا، یورو و دلار تهران را ببینید. کاربرد دیگر DXY برای تحلیل لیر ترکیه و ارزهای منطقه است که در عوامل موثر بر قیمت لیر و دینار بررسی شده است.
نظرات (۰)
نظرها پس از تأیید نمایش داده می‌شوند؛ برای ارسال، ورود به حساب لازم است.
